Ceramiczny Szlak Ulicy Nawrot

[PL] Posesja przy ul. Nawrot 12 przez ponad sto lat związana była z edukacją. Samotna oficyna, która obecnie pełni funkcje biurowe, to jedyny istniejący budynek dawnej szkoły Karla Weigelta (1870-1942) – pedagoga, właściciela niemieckiej szkoły dla dziewcząt i chłopców, ulokowanej tu w 1909 r.  Podczas I w. św. Weigelt prowadził na posesji progimnazjum niemieckie. Znajdowały się tu dwie oficyny i parterowy oraz drewniany dom frontowy. Po wojnie Weigelt zlikwidował szkołę zostawiając tylko przedszkole froeblowskie, prowadzone wspólnie z drugą żoną – Olgą. Szkoła Powszechna nr 22 została tu przeniesiona w 1919 r. z ul. Średniej 14. Pierwszą kierowniczką placówki przy  ul. Nawrot 12 była Maria Przedpełska. Patronką szkoły została Emilia Plater. Szkoła posiadała swoją drużynę harcerską. W międzywojniu odbywały się tu rów­nież Wieczorowe Kursy Uzupełniające Polskiej Macierzy Szkolnej pod kie­rownictwem Konrada Fiedlera oraz zajęcia publicznej szkoły dokształcającej dla dziewcząt p...

[PL] Monumentalną kamienicę narożną, wybudowaną w 1913 roku według projektu architekta Leona Dońskego.  Do budowy czteropiętrowego domu użyto cegieł z zakładu Otto Krausego (Nowe Rokicie) i klinkieru częstochowskiego. Właścicielami budynku były rodziny Chanana i Mindli Brzezińsskich oraz Ruchli i Rywena Kapeluszników. Kamienica może służyć za przykład rozmachu, z jakim budowano w Łodzi domy tuż przed wybuchem I wojny światowej. Zdobią ją efektowne detale. Na elewacji ułożono delikatne elementy niebieskiej ceramiki. Podobnie w prześwicie bramy, gdzie ściany wyłożone są płytkami o opalizującym kolorze - efekt ten nazywamy iryzacją, a przypomina on wizualnie plamy benzyny. Jedna z płytek w prześwicie bramnym posiada widoczną sygnaturę Idela Nuchema (Józefa) Grünholza (1884-1943?). Był on łódzkim zdunem i handlarzem pochodzącym z Żarnowa. W czasie budowy kamienicy przy Nawrot 17/Sienkiewicza 52 działał przy ul. Piotrkowskiej 176. Być może to jego firma budowała piece, w które wyposażo...

[PL] Nadszedł wreszcie moment, by przedstawić kolejny adres na Szlaku: Nawrot 22.  Działał tutaj sklep, serwis i wytwórnia instrumentów muzycznych, należące ponad sto lat temu do rodziny Teodora i Alfreda Lessigów. W 1886 roku Teodor Lessig, założył w Łodzi pracownię instrumentów muzycznych – ze specjalnością: instrumenty dęte i smyczkowe. Prowadził ją początkowo przy ulicy Piotrkowskiej.  Na początku XX wieku punkt ten został przeniesiony na posesję należącą do rodziny Lessigów przy ul. Nawrot 22, gdzie schedę po Teodorze przejął jego syn – Alfred. Punkt ten stał się znany na mapie Łodzi. Tu zaopatrywali się w instrumenty łódzcy muzycy i lokalne orkiestry.  W 1912 roku firma zdobyła mały złoty medal na Wielkiej Wystawie Rzemieślniczo-Przemysłowej w Łodzi. W nieistniejącym już parterowym budynku frontowym przy Nawrot 22 mieścił się sklep nie tylko z instrumentami, ale i gramofonami oraz płytami szelakowymi. Jeszcze w latach 60. ubiegłego nadal funkcjonował tu zakład napra...

Choć posesja znana jest głównie z działalności edukacyjnej (m.in. szkoła Marii Szczyglińskiej), to także wątków budowlanych związanych z historią Nawrot 42 nie brakowało pod tym adresem.  Przed II wojną światową znajdowała się tutaj siedziba firmy murarskiej prowadzonej przez syna łódzkiego betoniarza, urodzonego w Berlinie (1906 r.) technika Wilhelma Horsta Matza.  Było to przedsiębiorstwo zajmujące się m.in.: wyrobami betonowymi, robotami brukarskimi (z kamienia polnego i granitu), asfaltowymi oraz ziemnymi. Zwłaszcza z tego pierwszego asortymentu, przedsiębiorstwo było doskonale znana w Łodzi.  Firma Matza utwardzała łódzkie podwórka, bramy i hale fabryczne. Rzemieślnik produkował także schody z lastriko, stopnie i parapety. Układał też charakterystyczny na dziedzińcach kamienic czerwonawy beton amerykański.   Biuro znajdowało się przy ul. Nawrot 42. Później przedsiębiorstwo skomasowano z firmą „Żelbet” z ul. Karolewskiej 41. Sam Wilhelm Horst Matz był mężem ...

Nie będzie przesadą jeśli to miejsce nazwiemy łódzkim królestwem gipsu. Na posesji przy ul. Nawrot 46, na przełomie XIX i XX wieku, działał zakład rzeźbiarsko-sztukatorski Oskara Plaeschke, którego talent pomógł ozdobić wiele ówczesnych budynków w Łodzi, zwłaszcza eleganckich, należących do fabrykantów i zamożnych mieszczan. Oskar Rudolf Edward Plaeschke urodził się 5 czerwca 1852 roku w miejscowości Langendorf (ob. Bodzanów w gminie Głuchołazy). Firma Oskara powstała w 1878 roku. Przybył on do Łodzi przez Warszawę, gdzie początkowo mieszkał i prowadził prawdopodobnie swoją działalność sztukatorską. Obok robót rzeźbiarskich, sztukatorskich i murarskich sprzedawał także gips na posesji przy ul. Widzewskiej 31 (ob. ul. Kilińskiego). W 1890 roku przy Nawrot 46 wzniesiono dwa budynki, które pozwoliły rozwinąć działalność przedsiębiorstwa. Istnieją one do dzisiaj. W latach 1897-1902 zakład zatrudniał od 18 do 32 osób, w tym 4 chłopców do pomocy. Na posesji, oprócz odlewania detali architekt...

Ceramiczna instalacja  autorstwa Marii Nowakowskiej,  umieszczona na elewacji kamienicy przy ul. Nawrot 59, poświęcona jest Bolesławowi Utkinowi – polskiemu artyście plastykowi, dawnemu mieszkańcowi sąsiedniej kamienicy przy ul. Nawrot 57. Powstała  w ramach projektu "Bolesław Utkin x Ceramiczny Szlak Ulicy Nawrot" realizowanego dzięki dofinansowaniu z budżetu miasta Łódź. Bolesław (Borys) Utkin  (1913-1993) urodził się w Moskwie jako syn Jana (Iwana Aleksandrowicza i Marianny z domu Rymarczyk). Ojciec podczas służby w armii carskiej poznał w Polsce swoją przyszłą żonę. Nie dane mu było powrócić z frontu i po I wojnie światowej Utkina wychowywała matka. Rodzina trafiła do Łodzi. Około 1932 roku zamieszkał z matką przy Nawrot 57. W wieku 14 lat Bolesław musiał podjąć pracę zarobkową. Uczył się też rysunku w szkole Dobrowolskiego. Był członkiem PPS- Lewica.  Kształcił się m.in. w Zawodowej Szkole Graficznej nr 10 w Łodzi (mieściła się m.in. przy ul. Nawrot 93), gd...

Mozaikowa sroczka widoczna od strony ul. Targowej frunie z ze złotym pierścionkiem w dziobie. To nawiązanie do istniejącego dawnej w tej kamienicy zakładu jubilerskiego mistrza Tadeusza Sylwestra Bańkowskiego (1876-1942) – członka zarządu Cechu Jubilerów, Zegarmistrzów i Grawerów w Łodzi.  Zakład funkcjonował tutaj w międzywojniu.  Sam Bańkowski parał się swoim fachem od 1903 roku. Inni członkowie tej rodziny także zajmowali się złotnictwem oraz medycyną. Ptasia mozaika znajduje się nad wejściem do pracowni architektonicznej. To kolejne powiązanie historyczne, bo dawnym mieszkańcem tego budynku był Zygmunt Stanisław Waszkiewicz (ur. 1905), absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, członek SARP i pracownik Nadzoru Budowlanego przedwojennego magistratu oraz powojennej Pracowni Urbanistycznej w Zarządzie Miejskim. Również firmy związane z budownictwem działały przed II wojną światową pod tym adresem jak: sklep z farbami i żelazem Majera Wajnberga, skład farb...